Ερανιστής

Κείμενα, άρθρα και ροές επιλεγμένων ειδήσεων

Η επανάσταση των Ζηλωτών στη Θεσσαλονίκη (1342-1349 μ.Χ.)


Η επανάσταση των Ζηλωτών στη Θεσσαλονίκη (1342-1349 μ.Χ.)

Σε αμοιβαία επαφή δεν έρχονται ιδέες, παρά μόνο ανθρώπινες υπάρξεις, οι οποίες μέσα σε οργανωμένες κοινωνίες είναι αναγκασμένες να ενεργούν στο όνομα ιδεών.( Παναγιώτης Κονδύλης, Ισχύς και απόφαση )

Γράφει ο  Ερανιστής

Ολόκληρος ο 14ος αιώνας χαρακτηρίζεται ως αιώνας παρακμής για την άλλοτε ισχυρή Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η καθοδική πορεία που ξεκίνησε με  την άλωση της Κωσταντινούπολης από τους Χριστιανούς σταυροφόρους της τέταρτης Σταυροφορίας στα 1204 συνεχίζεται, χωρίς να υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η γενιά των Παλαιολόγων θα κατορθώσει να ξαναστήσει το βυζαντινό κράτος στα πόδια του. Η πρωτεύουσα λεηλατήθηκε και τα κρατικά χρηματοκιβώτια που χρηματοδότησαν για αιώνες την πολιτική της αυτοκρατορίας άλλαξαν χέρια. Με οικονομικούς όρους, έχουμε μια τεράστια μετατόπιση κεφαλαίων προς τη δύση, με ανυπολόγιστες συνέπειες. Οι βυζαντινοί στρατηγοί και αυτοκράτορες που στο παρελθόν απειλούσαν να δωροδοκήσουν ένα λεφούσι λαών και να συντρίψουν τους αντιπάλους τους σαν πήλινο αγγείο μόλις που καταφέρνουν να υπερασπιστούν την ίδια την πρωτεύουσα του κράτους. Στη διάρκεια αυτού του κρίσιμου αιώνα το Βυζάντιο συμπιέζεται και σταδιακά συρρικνώνεται, καθώς απειλείται σχεδόν ταυτόχρονα από παντού: οι Τούρκοι -συχνά με πρόσκληση των Βυζαντινών- έχουν ήδη αποκτήσει ισχυρά ερείσματα στην ευρύτερη περιοχή της Μικρασίας, οι Σέρβοι εμφανίζονται απειλητικοί από την πλευρά της σημερινής Ευρώπης, ενώ οι Γενουάτες και οι Ενετοί ενισχύονται σημαντικά στο νησιωτικό χώρο.

Ο Ιωάννης ΣΤ’ Καντακουζηνός ήταν βυζαντινός αυτοκράτορας και ιστορικός ο οποίος κάθισε στο θρόνο από το 1341 μέχρι την εκούσια παραίτησή του το 1354. Τυπικά όμως, στέφθηκε αυτοκράτορας μόλις το 1347, ως συναυτοκράτορας του Ιωάννη Ε’, διότι κατά το διάστημα που μεσολάβησε από το θάνατο του Ανδρόνικου Γ’ μέχρι το 1347, δεν υπήρχε επίσημος εστεμμένος αυτοκράτορας, αφού ο τελευταίος αυτοκράτορας δεν είχε ορίσει διάδοχο.

Τον ίδιο αιώνα η βυζαντινή Θεσσαλονίκη σφραγίζεται από τη θεολογική σκέψη ενός από τους μεγαλύτερους θεολόγους της Ορθοδόξου Εκκλησίας, του αγ. Γρηγορίου Παλαμά, κατά τη σύγκρουσή του με τον επίσης μορφωμένο Βαρλαάμ τον Καλαβρό, η οποία συνιστά, ως γνωστόν, την α΄  φάση της ησυχαστικής έριδας.

Τον Ιούνιο του 1341 πεθαίνει ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος χωρίς να υπάρχει ενήλικος διάδοχος του θρόνου -ο  γιός του είναι μόλις έντεκα ετών. Ατύπως την αντιβασιλεία αναλαμβάνει ο ικανός και δραστήριος στρατηγός Ιωάννης Καντακουζηνός και την ίδια θέση εποφθαλμιούν ο Πατριάρχης Ιωάννης Καλέκας και ο γόνος άσημης οικογένειας αλλά ισχυρός άνδρας του καθεστώτος Αλέξιος Απόκαυκος. Οι δυο τελευταίοι παίρνουν με το μέρος τους τη βασιλομήτορα Άννα  και επιχειρούν να αποδύναμώσουν τον προστάτη της αριστοκρατίας Ι. Καντακουζηνό, ο οποίος βρίσκεται στην Αδριατική και αντιδρά αποφασιστικά ανακηρύσσοντας τον εαυτό του αυτοκράτορα στις 26 Οκτωβρίου 1341.

Χάρτης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, 565 μ.Χ. Map of the Byzantine Empire, 565 [4]

Χάρτης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, 565 μ.Χ. Map of the Byzantine Empire, 565 [4]

 Η δυναστική έριδα γύρω από το θρόνο γρήγορα εξελίσσεται σε εκτεταμένη εμφύλια κοινωνική σύγκρουση και επηρεάζει όλα σχεδόν τα αστικά κέντρα. Οι αριστοκράτες στην Κωσταντινούπολη, τη Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις της αυτοκρατορίας συντάσσονται με την πλευρά του Καντακουζηνού, ενώ ο “δήμος”, οι αγρότες και τα πλήθη των φτωχών προλετάριων  επιστρατεύονται από τους αντιπάλους του Καντακουζηνού υποστηρίζουν τη “νόμιμη¨αυτοκρατορική διοίκηση. Η ρήξη ανάμεσα στην αντιβασιλεία της Κωνσταντινουπόλεως και τον αρχηγό της αριστοκρατίας και των δυνατών φέρνει στο προσκήνιο εκρηκτικές κοινωνικές αντιθέσεις και ανισότητες, που αναστάτωναν συχνά την αυτοκρατορία, ιδίως στις περιόδους που αντιμετώπιζε εσωτερικά και εξωτερικά προβλήματα. Η θέση των μικρών αγροτών στο Βυζάντιο γίνονταν ακόμη χειρότερη σε περιόδους πολέμων, δυσμενών κλιματολογικών συνθηκών και εξαιτίας της πίεσης των μεγαλογαιοκτημόνων και της βαριάς κρατικής φορολογίας. Οι χωρικοί μικροκαλλιεργητές που έχαναν τα κτήματά περνούσαν στην τάξη των δουλοπάροικων και  δεν υπηρετούσαν στο βυζαντινό στρατό. Η «ευανδρούσα» και «πολυάνθρωπη» Θεσσαλονίκη την εποχή αυτή είχε περίπου 200.000 κατοίκους, χωρίς να υπολογίσουμε τους πληθυσμούς στην ευρύτερη περιοχή.

Η συνέχεια εδώ: Η επανάσταση των Ζηλωτών στη Θεσσαλονίκη (1342-1349 μ.Χ.)
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: