Ερανιστής

Κείμενα, άρθρα και ροές επιλεγμένων ειδήσεων

Έρχεται το τέλος «του» ανθρώπου;


 

Επιστημολογικές ανησυχίες έχω για το θέμα, απαντήσεις εξάλλου έχουν δοθεί κάμποσες, στην πλειονότητά τους δεοντολογικές, ορίζουν δηλαδή το εκάστοτε «τέλος» εντός μιας κατά βάση ιδεολογικής εικόνας για τον κόσμο. Στο επόμενο σημείωμα ο Π.Κ., απολύτως πειστικά κατα την εκτίμησή μου, δείχνει πως αυτό που » ήρθε» ή αυτό που ζούμε, είναι το τέλος του ανθρωποκεντρισμού και όχι βεβαίως «του ανθρώπου».  Περισσότερα, και σαφώς απαιτητικότερα για το μέσο αναγνώστη, έχει γράψει ο Π.Κ. στο Ισχύς και Απόφαση. Πρόκειται για ένα σπουδαίο βιβλίο για το οποίο θα γράψω κάποια στιγμή, το αναφέρω απλώς για την περίπτωση που κάποιος θα ήθελε να ψάξει περισσότερο τις έννοιες της «απόφασης», της «κοσμοεικόνας» και της «ταυτότητας» τις οποίες περιγράφει ευφυέστατα ο Π.Κ. στο εν λόγω βιβλίο. Όπως και να ‘χει, καλή ανάγνωση.

Το τέλος «του» ανθρώπου

Του Παναγιώτη Κονδύλη*

"Δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι όσοι άνθρωποι ζούσαν λ.χ. σε παραδοσιοκρατικές κοινωνίες ανέ πτυσσαν περισσότερη πρωτοτυπία και πρωτοβουλία από τους σημε ρινούς ή ότι ο παπάς του χωριού και το καπηλειό συνέβαλλαν περισσότερο στον εμπλουτισμό της προσωπικότητας απ' ότι σήμερα το σχολείο ή η τηλεόραση."

[..]  Επίσης φίλοι και εχθροί διαπίστωσαν, συμφωνώντας αρνητικά, την αποσύνθεση «του» ανθρώπινου προσώπου ή και την εξαφάνιση «του» ανθρώπου, o,τι για τους μεν ήταν απελευθέρωση από τον κούφιο και στατικό αστικό ανθρωπισμό για τους δε σήμαινε μιαν ανεπανόρθωτη απώλεια. Σ’ αυτό το παράδειγμα γίνεται ιδιαίτερα αισθητή η ανάγκη να ξεχωρίζουμε την πραγματικότητα από τις ερμηνείες της. Γιατί όταν γίνεται λόγος για την αποσύνθεση ή την εξαφάνιση του προσώ­που και του άνθρωπου, αυτό δεν μπορεί να έχει νόημα πραγματικό, παρά μόνο πολεμικό.
Είναι οφθαλμοφανές ότι και στον αιώνα μας, όπως και σ όλους τους προηγούμενους, υπάρχουν άνθρωποι πού δια­φέρουν ως προς τον χαρακτήρα και τα ενδιαφέροντα τους, πού αναπτύσσουν δραστηριότητες στους πιο διαφορετικούς τομείς κι έρχονται μεταξύ τους στις πιο διαφορετικές σχέσεις και που, τέλος, έχουν αισθήματα και σκέψεις και τις εκφράζουν σε διαφορετικά επίπεδα και μέ διαφορετικά μέσα. Όσα λέγονται για «μαζοποίηση» και «εκπεσμό του πολιτισμού» επίσης δεν αντέχουν σε κριτική, αν κανείς θελήσει να τα κατανοήσει κυριολεκτικά και συγκριτικά.Δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι όσοι άνθρωποι ζούσαν λ.χ. σε παραδοσιοκρατικές κοινωνίες ανέ­πτυσσαν περισσότερη πρωτοτυπία και πρωτοβουλία από τους σημε­ρινούς ή ότι ο παπάς του χωριού και το καπηλειό συνέβαλλαν περισσότερο στον εμπλουτισμό της προσωπικότητας απ’ ότι σήμερα το σχολείο ή η τηλεόραση.

Από την άλλη πλευρά, η πνευματική παραγωγή των τελευταίων εκατό χρόνων μπορεί από κάθε άποψη να α­ναμετρηθεί μ’ εκείνη κάθε άλλου αιώνα — ακόμα και τα πολιτισμικά απορρίμματα πού προορίζονται για τη μαζική κατανάλωση ίσως ανα­λογικά να μην είναι περισσότερα σήμερα, αν αναλογισθούμε ότι η συγκαιρινή μας μαζική κουλτούρα αντικατέστησε μορφές παραδοσιακής και παραδοσιοκρατικής μαζικής κουλτούρας.

Το Πέρασμα du Commerce-Saint-André, 1952-54 Balthasar Klossowski de Rola, (1908 - 2001)

Αν λοιπόν αφαιρέσουμε τις πολεμικές αιχμές, τα λεγόμενα για το τέλος «του» ανθρώ­που μπορούν μόνο νά σημαίνουν ότι μια ορισμένη εικόνα για τον άνθρωπο, που επικρατούσε σε ορισμένη εποχή και σε ορισμένους πο­λιτισμικούς φορείς, έχασε την ισχύ και την επήρεια της η ότι η προβληματική του ανθρώπου γενικά δεν βρίσκεται πια στο επίκεντρο της πνευματικής προσοχής.  Η αστική εικόνα για τον άνθρωπο και ο αστικός ανθρωποκεντρισμός μπορεί πράγματι να έχουν πεθάνει, όμως αυτό σημαίνει απλώς ότι οι εχθροί τούτων των αντιλήψεων έχουν επιβληθεί ιδεολογικά. Όμως οι εχθροί τούτοι είναι κι αυτοί άνθρωποι, επομένως και πάλι άνθρωποι αποφασίζουν ότι ο άνθρωπος ως εννοιολογική ή αισθητική κατασκευή δεν θα κυριαρχεί πια στο ιδεολογικό φάσμα.

Με άλλα λόγια: ο λόγος περί του τέλους «του» ανθρώπου δεν μπορεί νά σημαίνει ούτε τη φυσική ούτε την ιστορική εξάλειψη του ανθρώπου, παρά μόνο την παρακμή εκείνου του πολιτισμού και εκεί­νης της κοσμοθεωρίας πού έθεταν στην πρώτη σειρά των προτεραιοτήτων τους ανθρωπολογικές σκέψεις ή ανθρωπιστικές μέριμνες.

Τόσο αυτός ο πολιτισμός κι αύτη η κοσμοθεωρία όσο και εκείνες, που δεν θέλουν να δώσουν τέτοια προνομιούχα θέση στον λόγο περί ανθρώπου, φτιάχνονται εξ ίσου από ανθρώπους, οι οποίοι σκέπτονται πολεμικά και διαμορφώνουν το περιεχόμενο των κοσμοθεωρητικών τους απο­φάσεων με βάση τη συγκεκριμένη πολεμική συγκυρία.  Η αστική κοσμοθεώρηση τόνισε τον ανθρωποκεντρισμό στην πάλη της εναντίον του θεοκεντρισμού της θεολογίας, και το αναλυτικό-συνδυαστικό σχήμα σκέψης της μαζικής δημοκρατίας υποχρεωτικά καταπολέμησε τον αστικό ανθρωποκεντρισμό, αφού τούτος εδώ κατά μεγάλο μέρος παρέμενε προσκολλημένος στη μεταφυσική ουσιολογική σκέψη. Ώστε δεν πεθαίνει ο άνθρωπος, παρά ο ανθρωποκεντρισμός, ακριβώς οπως πρωτύτερα είχε πεθάνει ο θεοκεντρισμός. Τίποτε δεν δείχνει ότι μετά τον θάνατο του ανθρωποκεντρισμού οι άνθρωποι θα συμπεριφέρονται διαφορετικά από πριν, ακριβώς όπως και η αντικατάσταση του θεοκεντρισμου από τον ανθρωποκεντρισμό δεν συνεπέφερε σχετικά δρα­ματικές αλλαγές — πάντως οχι αλλαγές τέτοιες, οι οποίες κατ’ αρχήν θα μας εμπόδιζαν να κατανοήσουμε γενικά τα κίνητρα και τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων του παρελθόντος.[…]

 

Η Έννοια της νύχτας, 1927, René Magritte (1898-1967).

*Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο του Παναγιώτη Κονδύλη Η παρακμή του αστικού πολιτισμού.

Advertisements

One response to “Έρχεται το τέλος «του» ανθρώπου;

  1. Pingback: Υπάρχει ο άνθρωπος; {δοκίμιο για τη συνείδηση του κακού / Αλέν Μπαντιού} « Ερανιστής

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: