Ερανιστής

Κείμενα, άρθρα και ροές επιλεγμένων ειδήσεων

Οινόφιλες φιλοσοφίες


Οινόφιλες φιλοσοφίες

.»]

Ο Βενέδικτος ντε Σπινόζα , γνωστός και ως Μπαρούχ Σπινόζα (1632-1677) έζησε στην Ολλανδία. Για τις αιρετικές του απόψεις εκδιώχθηκε από την ιουδαϊκή κοινότητα στην οποία μαθήτευσε. Προκειμένου να μη θυσιάσει την πνευματική του ελευθερία, αρνήθηκε την πανεπιστημιακή έδρα που του προσφέρθηκε στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης. Συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες μορφές του ορθολογιστικού ρεύματος που κατέκλυσε την Ευρώπη του 17ου αιώνα. Θεωρείται εν γένει συνεχιστής των ιδεών του Καρτέσιου, παρά τις αντιδράσεις του στην καρτεσιανή δυαρχία, αλλά και στοχαστής που προσπάθησε να συμφιλιώσει τον μεσαιωνικό αριστοτελισμό με τα δεδομένα μιας νέας επιστημονικής σκέψης. Πηγή: Βικιπαίδεια

«Αφού με δίδαξε η πείρα ότι όλα όσα συμβαίνουν συνήθως στην κοινή ζωή είναι μάταια και μηδαμινά, και βλέποντας ότι όλα όσα φοβόμουν ή γίνονταν αφορμή να δοκιμάζω φόβο δεν είχαν καθεαυτό τίπο­τε καλό ούτε κακό, παρά μόνο στον βαθμό που με αναστάτωναν, αποφάσισα τελικά να αναζητήσω μήπως υπήρχε κάποιο πραγματικό και κοινωνήσιμο αγαθό που μόνο αυτό να ήταν η αιτία που θα επηρέα­ζε το μυαλό, αποκλείοντας όλα τα υπόλοι­πα ή, ακριβέστερα ακόμη, κάποιο πράγ­μα που η ανακάλυψη και η απόκτηση του θα μου πρόσφεραν για πάντα την ικανο­ποίηση μιας υπέρτατης και αδιάκοπης χαράς.»

Μπαρούχ Σπινόζα, Πραγματεία για τη διόρθωση του νου, μτφρ. Bernard Jacquemart, Βασιλική Γρηγοροπούλου, εκδ. Πόλις, Αθήνα 2000. σ. 23

«Γιατί πρώτον είναι σαφές ότι τα παιδιά και οι ηλίθιοι δεν έχουν την πα­ραμικρή ιδέα γι’ αυτές τις αρχές και ότι δεν τις σκέπτονται με κανέναν τρόπο. Αυτό είναι αρκετό για να ανατρέψει το επιχείρημα της καθολικής συμφωνίας, σύμφωνα με το οποίο όλες οι έμφυτες αλήθειες πρέπει να παράγονται ανα­γκαία. Γιατί το να λέμε ότι υπάρχουν αλήθειες εντυπωμένες μέσα στην ψυχή, η οποία ωστόσο δεν αντιλαμβάνεται τί­ποτα, αυτό μου φαίνεται πραγματική αντίφαση, επειδή η εντυπωτική ενέργεια δεν μπορεί παρά μόνο να συντελέσει στο να αντιληφθούμε ορισμένες αλήθειες. Αν λοιπόν αυτές οι ισχυρές εντυπώσεις είχαν γίνει πάνω στην ψυχή των παιδιών και των ηλίθιων, πρέπει αναγκαστικά τα παιδιά και οι ηλίθιοι νια καταλαβαίνουν αυτές τις εντυπώσεις, να γνωρίζουν τις αλήθειες τις χαραγμένες στο πνεύμα τους και να δίνουν γι’ αυτές τη συγκατάθεσή τους. Αλλά αυτό δε συμβαίνει. Κι έτσι, αφού δεν υπάρχουν απ’ τη φύση ε­ντυπωμένες έννοιες στην ψυχή, πώς αυ­τές μπορούν να είναι έμφυτες;»

John Locke, An Essay Concerning Human Understanding, /Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση, Clarendon Press, Οξφόρδη, 1975. βιβλίο 1. κεφ. II. σ. 49.

«Πολύ νωρίς είχα μάθει πως είναι αδύνατον να φανταστεί κανείς κάτι τόσο αλλόκοτο ή απίστευτο, που να μην το έχει κιόλας πει κάποιος από τους φιλοσόφους.

Ρενέ Ντεκάρτ, Λόγος περί της μεθόδου

, Λατ. Renatus Cartesius) (31 Μαρτίου 1596 στη Λα Αι (La Haye en Touraine) – 11 Φεβρουαρίου 1650 στην Στοκχόλμη) ήταν Γάλλος φιλόσοφος, μαθηματικός και επιστήμονας φυσικών επιστημών. Θεωρείται σταθμός στην ιστορία της φιλοσοφίας, καθώς φέρεται δάσκαλος και ταυτόχρονα θύμα του Διαφωτισμού. Αναφέρεται συχνά ως εκείνος που συνέλαβε την πιο ακραία μορφή σκεπτικισμού. Προσπάθησε και κατόρθωσε να απεγκλωβίσει τη φιλοσοφία από το σχολαστικισμό, να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στις νοητικές δυνάμεις του ανθρώπου και να απελευθερώσει το ανθρώπινο πνεύμα από την αυθεντία του παρελθόντος. Υπήρξε μια από τις σημαντικότερες μορφές του ηπειρωτικού-ευρωπαϊκού ορθολογισμού. Πηγή: Βικιπαίδεια.»]

«Φιλοσοφία θα πει: να βρίσκεσαι καθ’ οδόν. Τα ερωτήματά της είναι ουσιαστικότερα από τις απαντήσεις της, και κάθε απάντηση μετατρέπεται σε νέο ερώτημα».

Καρλ Γιάσπερς, Εισαγωγή στη φιλοσοφία.

Ή φιλοσοφία είναι εκείνη που μας διδάσκει να ζούμε», γράφει ο Μονταίν. Αυτό σημαίνει λοιπόν ότι δεν ξέρουμε; Ακριβώς: επειδή δεν είμαστε σοφοί έχουμε ανάγκη να φιλοσοφούμε! Ας θυμηθούμε τον Αραγκόν: » Ώ­σπου να μάθουμε να ζούμε, είναι ήδη πολύ αργά…»· μια παραπλήσια ιδέα εξέφραζε και ο Μονταίν («Μας μαθαίνουν να ζούμε, όταν πια η ζωή έχει πε­ράσει»). Γιατί να περιμένουμε για να φιλοσοφήσουμε, ενώ η ζωή δεν περι­μένει; «Εκατό μαθητές κόλλησαν σύφιλη», έγραφε με πικρία ο Μονταίν, «πριν καν φτάσουν στο μάθημα της εγκράτειας του Αριστοτέλη… Έχει μή­πως σχέση η σύφιλη με τη φιλοσοφία; Όχι, βέβαια, σε ό,τι αφορά τη θε­ραπεία ή την πρόληψη. Έχει σχέση όμως με αυτήν η σεξουαλικότητα, η προνοητικότητα, η ευχαρίστηση, ο θάνατος… Πώς θα μπορούσαν να επαρ­κούν η ιατρική ή τα προφυλακτικά μέσα; Πώς θα μπορούσαν να υποκατα­στήσουν τη σοφία;» «Δεν πεθαίνεις απ’ αυτό που είσαι άρρωστος», διαβά­ζουμε κάπου αλλού στα Δοκίμια, «πεθαίνεις απ’ αυτό που σε καθιστά ζω­ντανό». Πρέπει λοιπόν να μάθουμε να πεθαίνουμε, να μάθουμε να ζούμε, κι αυτό ακριβώς είναι η φιλοσοφία. «Έχουμε μεγάλο άδικο να την περιγρά­φουμε», συνεχίζει ο Μονταίν, «σαν κάτι απρόσιτο για τα παιδιά και μ’ ένα συνοφρυωμένο, κατσουφιασμένο και τρομερό πρόσωπο. Ποιος μου τη μα­σκάρεψε μ’ αυτό το ψεύτικο, ωχρό και αποκρουστικό προσωπείο;».

Αντρέ Κοντ-Σπόνβιλ, Καθρέφτες φιλοσοφίας, μτφρ. Μ. Φιλίππου, εκδ. Κέδρος.

Αθήνα 2003, Προλεγόμενα και σ. 162 κ.εξ.

«Η αντίθεση της φιλοσοφίας προς την πραγματικότητα προκύπτει από τις αρχές της. Η φιλοσοφία επιμένει στο ότι οι πράξεις και οι σκοποί του ανθρώπου δεν πρέπει να είναι το προϊόν της τυφλής αναγκαιότητας. Ούτε οι έννοιες της επιστήμης ούτε η μορφή της κοινωνικής ζωής ούτε ο κυρίαρ­χος τρόπος του σκέπτεσθαι ούτε τα κυρίαρχα ήθη πρέπει να γίνονται απο­δεκτά χωρίς σκέψη και να υιοθετούνται αβίαστα. Η φιλοσοφία έθεσε τον εαυτό της αντιμέτωπο με την απλή παράδοση σ’ ό,τι αφορά τα αποφασι­στικά προβλήματα της ύπαρξης και επωμίστηκε τον άχαρο ρόλο να ρίξει το φως της συνείδησης ακόμη και πάνω σ’ εκείνες τις ανθρώπινες σχέσεις και μορφές αντίδρασης που έχουν ριζώσει τόσο βαθιά, ώστε να μοιάζουν φυ­σικές, αμετακίνητες και αιώνιες. […] Η σκέψη δεν πρέπει απλώς να περιορί­ζεται μέσα στις ειδικές επιστήμες και στην πρακτική εκμάθηση των επαγγελ­μάτων, αλλά να εξετάζει συστηματικά τις υλικές και διανοητικές προϋποθέ­σεις που γίνονται αποδεκτές χωρίς συζήτηση, να εμποτίζει με ανθρώπινο σκοπό εκείνες τις σχέσεις της καθημερινής ζωής που έχουν δημιουργηθεί και διατηρηθεί σχεδόν στα τυφλά. Αυτό ήταν το θέμα στη δίκη του Σωκράτη. Ο Σωκράτης αντέτασσε στην απαίτηση της υποταγής, στα ήθη που προ­στατεύονταν από τους θεούς και της ανενδοίαστης προσαρμογής στις πα­ραδοσιακές μορφές της ζωής, την αρχή ότι ο άνθρωπος πρέπει να γνωρί­ζει τι κάνει και να πλάθει μόνος του τη μοίρα του. Ο θεός του κατοικεί μέ­σα του, δηλαδή στο λογικό και στη θέλησή του. Σήμερα οι συγκρούσεις στη φιλοσοφία δε φαίνονται πια σαν διαμάχες πάνω στους θεούς, αλλά αυτό δε σημαίνει καθόλου ότι η κατάσταση του κόσμου είναι λιγότερη κρίσι­μη… Αν θέλουμε να υποστηρίξουμε ότι ο Λόγος έχει συμφιλιωθεί με την πραγματικότητα και ότι η αυτονομία του ανθρώπου έχει εξασφαλιστεί μέ­σα σε αυτή την κοινωνία, η αρχική λειτουργία της φιλοσοφίας είναι ακόμη πολύ ουσιαστική».

(Μ. Χορκχάιμερ, «Η κοινωνική λειτουργία της φιλοσοφίας», στο Φιλοσοφία και κοινωνική κριτική, εκδ. Ύψιλον, 1984, σ. 153, 156, 158-159, 163)

Πηγή: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: