Ερανιστής

Κείμενα, άρθρα και ροές επιλεγμένων ειδήσεων

Γκι Ντεμπόρ: Η κοινωνία του Θεάματος


Αναδημοσίευση

Γκι Ντεμπόρ: Η κοινωνία του Θεάματος (αποσπάσματα)*

Mπορείτε στο τέλος της ανάρτησης να διαβάσετε ολόκληρο το βιβλίο. Πηγή: Scribd.

Η κοινωνία-φορέας του θεάματος δεν εξουσιάζει τις υποανάπτυκτες περιοχές μόνο με την οικονομική της ηγε­μονία. Τις εξουσιάζει σαν κοινωνία του θεάματος. Εκεί όπου απουσιάζει ακόμα η υλική βάση, η σύγ­χρονη κοινωνία έχει ήδη κατακυριεύσει θεαματικά την κοι­νωνική επιφάνεια κάθε ηπείρου. Καθορίζει το πρόγραμμα μιας διευθυντικής τάξης και προΐσταται στη συγκρότησή της. Με τον ίδιο τρόπο που παρουσιάζει τα ψευδο-αγαθά σαν αντικείμενα επιθυμίας, προσφέρει στους ντόπιους επα­ναστάτες ψεύτικα μοντέλα επανάστασης. Το θέαμα που χα­ρακτηρίζει τη γραφειοκρατική εξουσία η οποία κατέχει ορισμένες βιομηχανικές χώρες, αποτελεί ακριβώς μέρος του ολικού θεάματος, σαν γενική ψευδό άρνησή του και οαν στήριγμα του. Το θέαμα, απ’ τη σκοπιά των διάφορων τοπικών παραλλαγών του, αποκαλύπτει ολοκληρωτικές ε­ξειδικεύσεις του κοινωνικού λόγου και της κοινωνικής διαχείρισης, που ενοποιούνται, στο επίπεδο της σφαιρι­κής λειτουργίας του συστήματος, σ’ έναν παγκόσμιο καταμερισμό των θεαματικών καθηκό­ντων.

[…]

Τη στιγμή της οικονομικής αφθονίας, το συ­γκεντρωμένο αποτέλεσμα της κοινωνικής εργασίας καθί­σταται φανερό και υποτάσσει κάθε πραγματικότητα στη φαινομενικότητα, που αποτελεί τώρα το προϊόν της. Το κεφάλαιο δεν είναι πια το αόρατο κέντρο που διευθύνει τον τρόπο παραγωγής: η συσσώρευσή του το εξαπλώνει στα ακραία όρια με τη μορφή αισθητών αντικειμένων. Η κοινωνία σε όλη της την έκταση είναι το πορτραίτο του.

[…]

"Το κεφάλαιο δεν είναι πια το αόρατο κέντρο που διευθύνει τον τρόπο παραγωγής: η συσσώρευσή του το εξαπλώνει στα ακραία όρια με τη μορφή αισθητών αντικειμένων. Η κοινωνία σε όλη της την έκταση είναι το πορτραίτο του." Γκι Ντεμπόρ, Η κοινωνία του θεάματος.Φωτό: Milo Manara, λεπτομέρεια.

Η απατηλή εκλογή μέσα στη θεαματική αφθονία, εκλο­γή που συνίσταται στην αντιπαράθεση ανταγωνιστικών κι αλληλέγγυων θεαμάτων, καθώς και στην αντιπαράθεση αποκλειστικών και ταυτόχρονα αλληλένδετων ρόλων (κύ­ριοι φορείς και σημασιοδότες των οποίων είναι τα αντικεί­μενα), εξελίσσεται σε πάλη φαντασματικών ιδιοτήτων, προορισμένων να προσδώσουν πάθος στην προσκόλληση στην ποσοτική χυδαιότητα. Ετσι, αναβιώνουν ψευδείς αρχαϊκές αντιθέσεις, τοπικισμοί ή ρατσισμοί, επιφορτι­σμένοι να μεταμορφώσουν τη χυδαιότητα των ιεραρχικών θέσεων μέσα στην κατανάλωση σε φανταστική οντολογι­κή ανωτερότητα. Έτσι ανασυστήνεται η ατέλειωτη αλλη­λουχία των γελοίων συγκρούσεων, απ’ τα ανταγωνιστικά σπορ ως τις εκλογές, που διεγείρουν ένα υποπαιγνιώδες ενδιαφέρον. Εκεί όπου εγκαταστάθηκε η πληθωρική κατα­νάλωση, εμφανίζεται στο πρώτο πλάνο των απατηλών ρόλων μια θεμελιώδης θεαματική αντίθεση ενηλίκων – νέων: γιατί πουθενά δεν υπάρχει ενήλικος που να είναι κύριος της ζωής του κι η νιότη, η αλλαγή αυτού που υπάρχει, ο δυναμισμός του καπιταλισμού, δεν αποτελεί διόλου ιδιότη­τα των ανθρώπων που είναι σήμερα νέοι, αλλά του οικονο­μικού συστήματος. Τα πράγματα είναι που κυβερ­νούν κι αυτά είναι νέα, εκτοπίζονται αμοιβαία κι αντικαθί­στανται από μόνα τους.

[…]

"Η ολοκληρωτική γραφειοκρατική κοινωνία ζει σ' ένα αιώνιο παρόν, όπου ό,τι συνέβηκε στο παρελ θόν, υπάρχει γι' αυτή μονάχα σαν ένας χώρος προσιτός στην αστυνομία της."Γκι Ντεμπόρ, Η κοινωνία του θεάματος.Φωτό: Milo Manara, λεπτομέρεια.

Όταν η ιδεολογία, που γίνεται απόλυτη διαμέσου της κατοχής της απόλυτης εξουσίας, μεταμορφώνεται από μια τμηματική γνώση σ’ ένα ολοκληρωτικό ψέμα, η σκέψη της ιστορίας έχει εκμηδενιστεί τελείως έτσι που η ίδια η ιστο­ρία στο επίπεδο της πιο εμπειρικής γνώσης δεν μπορεί πια να υπάρχει. Η ολοκληρωτική γραφειοκρατική κοινωνία ζει σ’ ένα αιώνιο παρόν, όπου ό,τι συνέβηκε στο παρελ­θόν, υπάρχει γι’ αυτή μονάχα σαν ένας χώρος προσιτός στην αστυνομία της. Το σχέδιο, που είχε ήδη διατυπωθεί όχι μόνο ως προς τις ερμηνείες αλλά και ως προς τα γεγο­νότα απ’ τον Ναπολέοντα, «να κατευθύνεται απολυταρχικά η ενέργεια των αναμνήσεων» βρήκε την πλήρη συγκεκριμε- νοποίησή του σε μια διαρκή χειραγώγηση του παρελθό­ντος. Το τίμημα όμως γι’ αυτή την αποδέσμευση από κάθε ιστορική πραγματικότητα, είναι η απώλεια της ορθολογι­κής αναφοράς που είναι απαραίτητη στην ιστορική κοινωνία του καπιταλισμού. Ξέρουμε τι στοίχισε στη ρώ­σικη οικονομία η επιστημονική εφαρμογή της ξέφρενης ιδεολογίας που έφτασε στην παράνοια, παίρνοντας, έστω για παράδειγμα, την απάτη του Λυσσένκο. Αυτή η αντίφα­ση της ολοκληρωτικής γραφειοκρατίας που διευθύνει μια εκβιομηχανισμένη κοινωνία, παραπαίοντας ανάμεσα στην ανάγκη του ορθολογικού και την άρνηση του ορθολο­γικού, αποτελεί επίσης ένα απ’ τα κύρια μειονεκτήματά της σε σχέση με τη φυσιολογική καπιταλιστική ανάπτυ­ξη. Όπως ακριβώς η γραφειοκρατία δεν μπορεί να λύσει σαν αυτή το πρόβλημα της αγροτικής παραγωγής, έτσι τε­λικά υστερεί σε σχέση μ’ αυτή στον τομέα της βιομηχανι­κής παραγωγής, που σχεδιοποιείται αυταρχικά, βασισμένη πάνω στην έλλειψη ρεαλισμού και στο γενικευμένο ψέμα.

[…]

"Πάντως η κατακερματισμένη εξουσία των ελληνι­κών κοινοτήτων υπήρχε μόνο μέσα στην ανάλωση μιας κοινωνικής ζωής, της οποίας η παραγωγή παρέμενε διαχωρισμένη και στατική μέσα στην τάξη των δούλων. Μόνο όσοι δε δουλεύουν ζουν."Γκι Ντεμπόρ, Η κοινωνία του θεάματος.Φωτό: Milo Manara, λεπτομέρεια.

Ο συλλογισμός πάνω στην ιστορία είναι, αδιαχώριστα, συλλογισμός πάνω στην εξουσία. Η Ελλά­δα υπήρξε η στιγμή όπου η εξουσία και η αλλαγή Γης συν- διαλέγονταν και κατανοούνταν αμοιβαία, η δημοκρα­τία των κυρίων της κοινωνίας. Ήταν το αντίστρο­φο των συνθηκών που γνώρισε το δεσποτικό Κράτος, ό­που η εξουσία ρύθμιζε πάντα τους λογαριασμούς της μόνο με τον εαυτό της, μέσα στο απροσπέλαστο σκοτάδι του πιο συγκεντρωμένου σημείου της: διαμέσου παλατιανών πραξικοπημάτων, που η επιτυχία ή αποτυχία τους θέτουν εξίσου εκτός συζήτησης {αυτή τη ρύθμιση λογαρια­σμών). Πάντως η κατακερματισμένη εξουσία των ελληνι­κών κοινοτήτων υπήρχε μόνο μέσα στην ανάλωση μιας κοινωνικής ζωής, της οποίας η παραγωγή παρέμενε διαχωρισμένη και στατική μέσα στην τάξη των δούλων. Μόνο όσοι δε δουλεύουν ζουν. Η διαίρεση των ελληνικών κοινοτήτων και ο αγώνας για την εκμετάλλευση των αποι­κιών αποτελούσαν την εξωτερίκευση της αρχής του διαχωρισμού που θεμελίωνε εσωτερικά την καθεμιά τους. Η Ελ­λάδα, που είχε ονειρευτεί την καθολική ιστορία, δεν κα­τόρθωσε να ενοποιηθεί εν όψει της εισβολής: ούτε καν να ενοποιήσει τα ημερολόγια των ανεξάρτητων πόλεων της. Στην Ελλάδα ο ιστορικός χρόνος έγινε συνειδητός, αλλά δεν είχε ακόμα συνείδηση του εαυτού του.

[…]

"Το θέαμα είναι η κατεξοχήν ιδεολογία, γιατί εκθέτει και εκδηλώνει, στην ολότητα του, την ουσία κάθε ιδεολο γικού συστήματος: την εξαθλίωση, την καθυπόταξη και την άρνηση της πραγματικής ζωής.""Γκι Ντεμπόρ, Η κοινωνία του θεάματος. Φωτό: Milo Manara, λεπτομέρεια.

Η νίκη της αστικής τάξης είναι νίκη του βαθιά ι­στορικού χρόνου, γιατί ο χρόνος της οικονομικής παραγωγής μεταμορφώνει την κοινωνία διαρκώς και εξο­λοκλήρου. Οσο η αγροτική παραγωγή παραμένει κύρια εργασία, ο κυκλικός χρόνος, που εξακολουθεί να υφίστα­ται στο βάθος της κοινωνίας, τροφοδοτεί τις συνασπισμέ­νες δυνάμεις της παράδοσης που εμποδίζουν την κί­νηση. Αλλά ο ανεπίστρεπτος χρόνος της αστικής οικονο­μίας εξολοθρεύει αυτά τα κατάλοιπα σ’ όλη την έκταση του κόσμου. Η ιστορία που είχε εμφανιστεί μέχρι τότε σαν αποκλειστική κίνηση των ατόμων της κυρίαρχης τάξης και γραφόταν επομένως σαν ιστορία γεγονότων, νοείται τώ­ρα σαν γενική κίνηση και μέσα σ’ αυτή την αμεί­λικτη κίνηση τα άτομα θυσιάζονται. Η ιστορία που ανακα­λύπτει τη βάση της στην πολιτική οικονομία, γνωρίζει τώ­ρα την ύπαρξη εκείνου που ήταν το ασυνείδητο της, το ο­ποίο παραμένει όμως ακόμα ένα ασυνείδητο που δεν μπο­ρεί να το φέρει στο φως. Η εμπορευματική οικονομία δημοκρατικοποίησε αυτή μόνο την τυφλή προϊστορία, το νέο πεπρωμένο που κανείς δεν εξουσιάζει.

[…]

"Η Ελλάδα, που είχε ονειρευτεί την καθολική ιστορία, δεν κα τόρθωσε να ενοποιηθεί εν όψει της εισβολής: ούτε καν να ενοποιήσει τα ημερολόγια των ανεξάρτητων πόλεων της. Στην Ελλάδα ο ιστορικός χρόνος έγινε συνειδητός, αλλά δεν είχε ακόμα συνείδηση του εαυτού του.""Γκι Ντεμπόρ, Η κοινωνία του θεάματος.Φωτό: Milo Manara, λεπτομέρεια.

Το θέαμα είναι η κατεξοχήν ιδεολογία, γιατί εκθέτει και εκδηλώνει, στην ολότητα του, την ουσία κάθε ιδεολο­γικού συστήματος: την εξαθλίωση, την καθυπόταξη και την άρνηση της πραγματικής ζωής. Το θέαμα είναι υλικά «η έκφραση του διαχωρισμού και της αποξένωσης των αν­θρώπων μεταξύ τους». Η «νέα δύναμη της εξαπάτησης», που έχει συγκεντρωθεί σ’ αυτό, έχει τη βάση της σ’ αυτή την παραγωγή όπου «με το σύνολο των αντικειμένων διευ­ρύνεται… ο καινούριος τομέας των αλλότριων υπάρ­ξεων στις οποίες υποδουλώθηκε ο άνθρωπος». Είναι το ανώτερο στάδιο μιας επέκτασης που έστρεψε την ανά­γκη ενάντια στη ζωή. «Η ανάγκη του χρήματος είναι, λοι­πόν, η αληθινή και μόνη ανάγκη που γεννάει η πολιτική οι­κονομία.» («Οικονομικοφιλοσοφικά χει­ρόγραψα»). Το θέαμα επεκτείνει σ’ όλη την κοινωνι­κή ζωή την αρχή που ο Χέγκελ συλλαμβάνει σαν αρχή του χρήματος, στη «Realphilosophic» της Ιένα’ είναι «η ζωή αυ­τού που είναι νεκρό και κινείται ενεαυτώ».

Το βιβλίο σε μορφή pdf υπάρχει εδώ., το σύνδεσμο βρήκα και στη Σίββυλα.


Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: