Ερανιστής

Κείμενα, άρθρα και ροές επιλεγμένων ειδήσεων

O ιστορικός συμβιβασμός του Ε. Berlinguer και η συγκυβέρνηση Κ.Κ.Ε -ΝΔ (I)


O ιστορικός συμβιβασμός του Ε. Berlinguer και η συγκυβέρνηση Κ.Κ.Ε -ΝΔ (I)

Του Βασίλη Φούσκα

Μπορείτε ακόμη να διαβάσετε  το δεύτερο και το τρίτο μέρος

Ο Ρήγας Φεραίος ήταν η οργάνωση νεολαίας του ΚΚΕ εσωτερικού. Ιδρύθηκε το Δεκέμβριο του 1967, ως Πανελλήνια Αντιδικτατορική Οργάνωση Σπουδαστών (ΠΑΟΣ) "Ρήγας Φεραίος", κυρίως από πρώην μέλη της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη και μετά τη διάσπαση του ΚΚΕ, το 1968, τοποθετήθηκε υπέρ του ΚΚΕ εσωτερικού. Κατά την διάρκεια της δικτατορίας ανέπτυξε έντονη αντιδικτατορική δράση και δεκάδες μέλη της οργάνωσης συνελήφθησαν, βασανίστηκαν και φυλακίστηκαν, ενώ οι καταδίκες των μελών του αθροίζονται σε πολλούς αιώνες. Περισσότερα: Βικιπαιδεία. Τη φωτογραφία τη βρήκα στο Κοκκινοπράσινο Δίκτυο.

«Επιλέγοντας ως συγκριτικό πεδίο αντίστιξης τον ιστορικό συμ­βιβασμό του Ε. Berlinguer, θέλουμε ακριβώς να δείξουμε τη γονι­μότητα που ενέχει για τη σύγχρονη πολιτική επιστήμη μια συγκρι­τική ανάλυση σε επίπεδο πολιτικής στρατηγικής και συσχετισμού δυνάμεων μέσα στη συγκυρία: η πολιτική εξακολουθεί να είναι πόλεμος με ειρηνικά μέσα και άρα είναι πόλεμος. Το ζήτημα βε­βαίως έχει ήδη τεθεί και από αναλυτές της μεταπολίτευσης, ίσως όχι όμως έχοντας βαθιά συνείδηση των συνεπαγωγών αυτής της θέσης:

«Αποδείχτηκε περίτρανα από όλη την ιστορία της μεταπο­λίτευσης πως μια πολιτική στρατηγική που είναι αποκλειστικά και κυρίαρχα «πολιτική», που στοχεύει δηλ. στην κατάληψη του κρά­τους, με όποιες προθέσεις και αν γίνεται, είναι πια ξεπερασμένη και δεν μπορεί να φέρει κανένα μετασχηματισμό, εκτός από το να οδηγήσει σε μεγαλύτερη ενίσχυση του κράτους, ακόμα και στον ολοκληρωτισμό»(1).

Ο Ιστορικός Συμβιβασμός τον Ε. Berlinguer

Η περίπτωση της κυβέρνησης Τζ. Τζαννετάκη νοούμενης ως «η ελληνική εκδοχή του ιστορικού συμβιβασμού» συναντά ικανοποιη­τικό πλαίσιο ερμηνείας με συγκριτικό πεδίο αντίστιξης τον ιστορι­κό συμβιβασμό του Ε. Berlinguer.

Τούτο το συγκριτικό πεδίο και η αναλυτικότερη καταγραφή αυτής της περίπτωσης υπακούει στο γενικότερο συγκρίσιμο πεδίο των μεσογειακών κοινωνιών (ο ιτα­λικός νότος, αν εξαιρεθεί το φαινόμενο της Μαφίας, έχει εμφανείς κοινωνικο-οικονομικές ομοιότητες με τον ελληνικό κοινωνικό σχη­ματισμό) και έτσι γονιμοποιεί την έρευνα (δύο μεσογειακές χώρες με χρονική απόσταση περίπου 10-15 χρόνων γνωρίζουν δύο παρό­μοιες πολιτικές «συμβιβαστικού τύπου»). Ακόμα περισσότερο ει­δικοί λόγοι για την επιστημονική πολιτική ανάλυση, που καθιστούν ευκταία και καρποφόρα τη σύγκριση, είναι σαφώς οι επιρροές της ιταλικής κομμουνιστικής αριστεράς στην αντίστοιχη ελληνική.

Να δούμε όμως το όλο πλαίσιο.

Ο λαϊκισμός του ΠΑΣΟΚ ως πολιτική στρατηγική την περίοδο της κυβέρνησης Τζ. Τζαννετάκη γνωρίζει νέα πρωτοφανή έξαρση από θέσεις αντιπολίτευσης. Αυτό ήταν επόμενο από τη στιγμή που το «πείραμα» αυτής της κυβέρνησης στοιχειοθετούσε δυνάμει μία υπέρβαση της αστικής διπολικής μήτρας, μία οργανική επαναδιάταξη των συντεταγμένων της, σφραγίζοντας έτσι και σε πολιτειακό επίπεδο τις επικείμενες μεταβολές της κοινωνικοοικονομικής βά­σης (κρίση του τρόπου συσσώρευσης του κεφαλαίου υπό την αιγί­δα του κράτους). Αυτό, αν συνέβαινε, θα μπορούσε δυνάμει να κινήσει τις διαδικασίες για μία συντακτική φάση όλων των πολιτι­κών δυνάμεων, κοντολογίς να δρομολογήσει μία «νέα μεταπολί­τευση» (κάτι που είδαμε στην Ιταλία με τις εκλογές του Μαρτίου 1994).

Για να το πούμε αλλιώς, μπορούσε η κυβέρνηση Τζ. Τζαννε­τάκη να αναδιαρθρώσει τις πολιτικές ηγεμονίες και τον κομματικό συσχετισμό δυνάμεων, ακόμα και μέσα στα πλαίσια του αστικού ορίζοντα άσκησης της πολιτικής.

Τα παραπάνω δεν είναι άσχετα με την πολιτική της κομμουνιστικής αριστεράς στην Ελλάδα, ιδιαίτερα με το δύσκαμπτο  λαϊκισμό του ΚΚΕ, ο οποίος σε αντίθεση με εύκαμτπο λαϊκισμό του ΠΑΣΟΚ- ποτέ δεν έγινε αυθεντική πολιτική στρατηγική προς την εξουσία όλη τη μεταπολιτευτική περίοδο(2). Στην ουσία, τούτη η γραφειοκρατία, συνωστίζονταν πίσω από το ΠΑΣΟΚ ως το 1985, δέσμια του ίδιου της του εαυτού, αλλά και των κανόνων του παιχνι­διού που υπαγόρευε συνολικά η Αστική Διπολική Μήτρα.

Ωσάν άλλη μία «ειρωνεία της ιστορίας» το ΚΚΕ ουδέποτε απεγκλωβί­στηκε δυναμικά από τα εκλογικά ποσοστά που του επιφύλαξε η συμφωνία της Γιάλτας: στο 10% συμφωνήθηκε η επιρροή της ΕΣΣΔ στην Ελλάδα, 10% της εμπιστοσύνης του ελληνικού λαού απολάμ­βανε το ΚΚΕ.

Από την άλλη μεριά, το ΚΚΕ εσωτ. ταλαντεύονταν επίσης μεταξύ σοσιαλδημοκρατίας (η εκσυγχρονιστική τάση) και λαϊκισμού (η ευρωκομμουνιστική πτέρυγα που έλκει την καταγω­γή της από τον P. Ingrao) έχοντας τη λιγότερη πολιτική αποτελε­σματικότητα σε επίπεδο στρατηγικής. Όχι τυχαία και τούτο το κομμουνιστογενές ρεύμα διαμόρφωνε άξονες πολιτικών συμμαχιών πότε με το ΠΑΣΟΚ και πότε με τη δεξιά (βλ. τη γραμμή της Εθνικής Αντιδικτατορικής Ενότητας ), δηλαδή πότε με τον ένα και πότε με τον άλλο πόλο της Αστικής Διπολικής Μήτρας. Είναι γνωστό ότι η περίπτωση του λαϊκισμού του ΚΚΕ ήταν σε ευθεία και αποκλειστική εξάρτηση από τα σταλι­νικά καθεστώτα, ενώ το ΚΚΕ εσωτ. υπήρξε πολιτική συνάρτηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιταλίας (στο εξής: PCI) και των αντιθέ­σεων που αυτό εσώκλειε -θα σταθούμε παρακάτω σ’ αυτό το ζήτη­μα.

"Να εισά­γουμε συγκεκριμένα "στοιχεία σοσιαλισμού" μέσα στην κοινωνία, για να δείξουμε και να κατανοήσει συγκεκριμένα ο πολίτης ποιά είναι είναι τα ιδανικά μας". Ενρίκο Μπερλίγκουερ, στη φωτό ο ίδιος σε εξώφυλλο του περιοδικού TIME.**

Στην ουσία η Ελληνική Αριστερά (στο εξής: ΕΑΡ) και το ΚΚΕ ε­σωτ Α.Α. υπήρξαν παράγωγα των δύο κύριων τάσεων του PCI, του ευρωκομουνισμού και της ευρωαριστεράς και η ΕΑΡ ενστερνίζε­ται τον ευρω-σοσιαλδημοκρατικό/ευρωαριστερό πόλο, ενώ το ΚΚΕ εσωτ Α.Α. τον κλασικό ευρωκομμουνιστικό πόλο του P. Ιngrao. Μ’ αυτή την έννοια λοιπόν καθίσταται σαφής η επιστημονι­κή γονιμότητα του συγκριτικού πεδίου που επιλέγουμε και όχι μόνο. Εκείνο που από τώρα αχνοδιαγράφεται είναι η αντικειμενική δυ­νατότητα μιας εγκάρσιας δόμησης του πολιτικού συστήματος της μεταπολιτευτικής Ελλάδας επί τη βάσει της καθοριστικής διάκρι­σης λαϊκισμός και εκσυγχρονισμός. Αντιθέσεις και ευδιάκριτες συ­νιστώσες θα υπάρχουν τόσο στον ένα όσο και στον άλλο συνασπι­σμό -πράγμα τελείως λογικό, εφόσον η πάλη των τάξεων και οι κοινωνικές διαιρέσεις υφίστανται. Ωστόσο το βασικό κριτήριο θα είναι ποιος είναι σε τελική ανάλυση υπέρ και ποιος κατά της καπι­ταλιστικής ανανέωσης και ανάπτυξης των κοινωνικών παραγωγι­κών δυνάμεων(3).

Θα εξετάσουμε σ’ αυτή την ενότητα τους συσχετισμούς, τις ειδι­κές συνθήκες και τον τρόπο που τείνει να πραγματωθεί -αλλά που ποτέ δεν πραγματώνεται- ο ιστορικός συμβιβασμός του Ε. Berlinguer στην Ιταλία. Θα εκτιμήσουμε δηλαδή μερικά βασικά δεδομένα και τις αντίστοιχες διαφοροποιήσεις με την ελληνική περίπτωση αρχίζοντας με μία σύγκριση σε επίπεδο κομμάτων (κύρια του PCI και του ΚΚΕ).»

Η συνέχεια στο δεύτερο μέρος.

*Το Κ.Κ.Ε. συμμετείχε το 1989 στον ενιαίο τότε «Συνασπισμό της αριστεράς και της προόδου», μαζί με την Ε.Α.Ρ. του Λεωνίδα Κύρκου. Η κυβέρνηση έμεινε γνωστή ως κυβέρνηση Τζανετάκη, ο τελευταίος ήταν ο πρωθυπουργός.  Το κείμενο και οι  παρακάτω σημειώσεις γράφτηκαν από τον κ. Βασίλη Φούσκα και παρατίθενται αυτούσια. Βρίσκονται στο αξιόλογο βιβλίο του Λαικισμός και Εκσυγxρονισμός. Η εκπνοή της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας 1977-1994. Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ιδεοκίνηση το 1995. Επέλεξα τους τίτλους και τις εικόνες, ενσωμάτωσα επίσης κάποιους συνδέσμους που θεώρησα χρήσιμους. Το σχετικό κεφάλαιο είναι μάλλον εκτεταμένο, οπότε θα το δημοσιεύσω τμηματικά.

Σημειώσεις

** Το απόσπασμα του Μπερλίγκουερ παρατίθενται στο: Βασίλης Φούσκας, Λαικισμός και Εκσυγxρονισμός. Η εκπνοή της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας 1977-1994.
(1) Γ. Καραμπελιάς, Κράτος…, ό.π., σ. 30. Βλ. και Α. Παπάνθιμος,Αυρια- νισμός. Το σημερινό πρόσωπο του φασισμού, Θεμέλιο, Αθήνα 1989, σ. 30, 70 κ. επ.
(2)Με τον όρο εύκαμπτο λαϊκισμό εννοούμε μια αδιαμεσολάβητη μορφή εκπόνησης πολιτικής στρατηγικής, στην  οποία δηλ. η κομματική γραφειοκρα­τία δεν λειτουργεί ως πολιτικός φραγμός στις τακτικές καινοτομίες και πρω­τοβουλίες του ηγέτη μέσα στη συγκυρία. Το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει με την περίπτωση του δύσκαμπτου λαϊκισμού. Σε τούτο εδώ το λαϊκισμό η γρα­φειοκρατία αποτελεί κατεξοχήν ανασταλτικό και κωλυσιεργό παράγοντα για την έγκαιρη παραγωγή μιας πολιτικής απόφασης και τη λήψη τακτικών μέ­τρων μέσα στη συγκυρία. Αυτή εδώ η διάκριση είναι χρήσιμη ειδικά για την ελληνική περίπτωση και βρίσκει ακριβώς εφαρμογή στην περίπτωση του ΚΚΕ και του ΠΑΣΟΚ. η σημείωση είναι αυτούσια του κ. Γιάννη Φούσκα.
(3)Υπενθυμίζουμε εδώ ότι θεωρούμε λαϊκιστική την πολιτική μιας κοινω­νικής τάξης ή μερίδας που αντιστέκεται με οποιοδήποτε τρόπο στην καπιταλι­στική ανανέωση και τον εκσυγχρονισμό. Για παράδειγμα, η πολιτική που εκ­πορεύεται από μερίδα της αστικής τάξης και η οποία αντιστρατεύεται το πρω­τοπόρο στον εκσυγχρονισμό τμήμα της αστικής τάξης είναι λαϊκιστική πολιτι­κή. Είναι δυνατόν μάλιστα να συμπέσει απόλυτα και σε επίπεδο πολιτικής στρατηγικής με την πολιτική τμημάτων της εργατικής τάξης. Ενδεικτικό παράδειγμα από την ελληνική ιστορία είναι η εκλογική συμμαχία της σοσιαλι­στικής «Φεντερασιόν» του Α. Μπεναρόγια με το Στέμμα ενάντια στον Ε. Βε­νιζέλο, εκπρόσωπο των πιο πρωτοπόρων στρωμάτων της ανερχόμενης «εθνι­κής» αστικής τάξης. (Βλ. Ιστορία του ελληνικού έθνους, τ. ΙΕ, σ. 18-47 και Α. Μπεναρόγια, Η πρώτη σταδιοδρομία του ελληνικού προλεταριάτου, Κομμού­να, Αθήνα 1986.). Ειδικότερα ο λαϊκισμός προσβάλλει τις μερίδες των κυρίαρχων τάξεων που δεν μπορούν ν’ ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις του ανταγωνισμού και στις αναδιαρθρώσεις που κατά καιρούς προάγει ο καπιταλισμός στις διάφορες φάσεις ανάπτυξής του. Αντίστοιχα, ο λαϊκισμός είναι έμφυτος στα εργατικά στρώματα που απασχολούνται σε παραδοσιακούς επαγ­γελματικούς κλάδους και στους οποίους είναι χαμηλής στάθμης η μηχανορ­γάνωση και οι τεχνολογικές καινοτομίες: είναι τα στρώματα που πλήττονται από τους καπιταλιστικούς εκσυγχρονισμούς και τις αναδιαρθρώσεις του κεφαλαίου. Ο λαϊκισμός, λοιπόν, προσβάλλει τις κοινωνικές κατηγορίες στις οποίες έχει δημιουργηθεί -από παράδοση- η αίσθηση και η συνήθεια της μο­νιμότητας και του αμετάβλητου.

Advertisements

2 responses to “O ιστορικός συμβιβασμός του Ε. Berlinguer και η συγκυβέρνηση Κ.Κ.Ε -ΝΔ (I)

  1. Pingback: O ιστορικός συμβιβασμός του Ε. Berlinguer: PCI και Κ.Κ.Ε.(ΙΙ) | Ερανιστής

  2. Pingback: Ο ελληνικός “ιστορικός συμβιβασμός” (η κυβέρνηση Τζ. Τζαννετάκη) III | Ερανιστής

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: