Ερανιστής

Κείμενα, άρθρα και ροές επιλεγμένων ειδήσεων

Η ιστορία δεν τελειώνει ποτέ


Αφίσα των φοιτητικών Ε.Α.Α.Κ., αρχές του 90. Είναι, ακόμα, κολλημένη στο παλιό κτίριο του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων... Πηγή: Αθηνά

Το φοιτητικό κίνημα ή τουλάχιστον ένα κομμάτι του, επιχείρησε να δώσει μια, ας την πούμε απάντηση, στη θεωρία του Φουκουγιάμα για το τέλος της Ιστορίας. Για να είμαι ειλικρινής διάβασα  χρόνια αργότερα το Φουκουγιάμα, όπως και πολλά άλλα. Ο  Φ. ισχυριζόταν, σε ομώνυμο άρθρο του το 1989, ούτε λίγο ούτε πολύ, ότι ο πολιτικός φιλελευθερισμός, το καπιταλιστικό μοντέλο παραγωγής και οι δυτικές αξίες για να το πούμε αλλιώς, επικράτησαν οριστικά στη σύγκρουση του με το κομμουνιστικό, μίλησε για το θρίαμβο του καπιταλισμού και του καταναλωτικού τρόπου ζωής, έγραψε ότι  ζούμε όχι   μόνο το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και το πέρασμα μιας συγκεκριμένης περιόδου της μεταπολεμικής ιστορίας, αλλά το τέλος της ιστορίας, όπως την ξέραμε. Κατά το Φ. έχουμε φτάσει  στο «τελικό σημείο της ιδεολογικής εξέλιξης της ανθρωπότητας» και   η «Δυτική φιλελεύθερη δημοκρατία»  αποτελεί την  τελική μορφή της ανθρώπινης διακυβέρνησης.

Στο ίδιο άρθρο αναφέρει ότι η ιδέα του τέλους της ιστορίας δεν είναι δική του, τη βρίσκουμε και στον ίδιο το Μαρξ, μόνο που ο τελευταίος μιλούσε για την οριστική επικράτηση μιας κομμουνιστικής ουτοπίας η οποία θα έλυνε «οριστικά» όλες τις παλαιότερες αντιφάσεις. Ο Μαρξ, σύμφωνα με τον Φ., πήρε την ιδέα από το Χέγκελ και τη χρησιμοποιήσε,  κάνει μάλιστα μια εκτενή αναφορά στον τρόπο που «διάβασε» η Δύση το Χέγκελ, επηρεασμένη από το μαρξισμό.

Αναφέρεται ακόμη στην «υλιστική προκατάληψη» της Δυτικής σκέψης,  η οποία δεν συναντάται μόνο σε μαρξιστές αλλά και στους αντιπάλους τους. Η εν λόγω προκατάληψη μας κάνει να βλέπουμε, μαρξιστές και αντίπαλοι, τον άνθρωπο ως ένα, κατ ‘ουσίαν,  ορθολογικό άτομο που επιδιώκει σχεδόν αποκλειστικά  τη μεγιστοποίηση του κέρδους.Υποστηρίζει, με κάμποσες αναφορές στον Μαξ Βέμπερ, ότι ο άνθρωπος δεν δρά με αποκλειστικό κίνητρο το υλικό όφελος. Για να εξηγήσουμε, λέει περίπου ο Βέμπερ, γιατί οι Σπαρτιάτες ζούσαν ασκητικά, για ποιο λόγο επιλέγουμε ελεύθερο χρόνο αντί για επιπλέον εισόδημα, πώς γίνεται  η πληρωμή με το κομμάτι να μην  αυξάνει πάντα την παραγωγικότητα της εργασίας κ.λ.π. δεν είναι δυνατόν να τα αποδώσουμε  στην «απρόσωπη εργασίας των δυνάμεων της ύλης», αλλά πρέπει να  αναζητήσουμε τα αίτια  κατ ‘εξοχήν  στη σφαίρα της συνείδησης , σε αυτό  που περιγράφουμε γενικά ως ιδεολογία. Καταλογίζει ακόμη στους αντιπάλους του, μεταξύ πολλών άλλων,   ότι απέτυχαν  να καταλάβουν ότι «οι ρίζες της οικονομικής συμπεριφοράς βρίσκονται στη σφαίρα της συνείδησης και του πολιτισμού.» Το βιβλίο εξυπηρετούσε εμμέσως πλην σαφώς, την πολιτική των ΗΠΑ και των απανταχού φιλελεύθερων, έγινε μπεστ σέλερ και σχεδόν ευαγγέλιο του οικονομικού  φιλελευθερισμού.

Στην κριτική ότι είναι   «φιλόσοφος του κατεστημένου», ο ίδιος απαντά:

«Αν ως «κατεστημένο» εννοείτε την υποστήριξη της φιλελεύθερης δημοκρατίας, τότε ναι, είμαι.

Αν θεωρείτε την ταύτιση με μια συγκεκριμένη κυβέρνηση, των Ρεπουμπλικάνων, και βέβαια όχι.

Αυτό είναι γελοίο».

15 χρόνια αργότερα, στο ίδιο τέυχος του «Ταχυδρόμου» της 1ης Οκτωβρίου 2005, λέει :

«Σε ένα μεγάλο μέρος, η θεωρία μου παραμένει έγκυρη.

Το τέλος της ιστορίας ήταν μια θέση για τον εκσυγχρονισμό.

Για περίπου εκατό χρόνια, από την κυκλοφορία του «κομουνιστικού μανιφέστου» ως τα τέλη του 20ού αιώνα, οι πιο ριζοσπαστικοί διανοούμενοι πίστευαν ότι η ιστορία είναι προοδευτική κι ότι θα κατέληγε σε μια κομουνιστική ή σοσιαλιστική ουτοπία. Το δικό μου επιχείρημα ήταν ότι το τέλος του 20ού αιώνα δεν έδειχνε ότι κάτι τέτοιο θα συνέβαινε, ότι το τέλος αυτής της διαδικασίας της προόδου δεν θα ήταν ο κομμουνισμός αλλά η φιλελεύθερη δημοκρατία.

Κι αν βάλετε την υπόθεση αυτή σε γενικούς όρους, νομίζω ότι είναι ακόμα σωστή.

Υπάρχει μια διαδικασία εκσυγχρονισμού που επηρεάζει πολλές διαφορετικές χώρες κι έχει την τάση να παράγει δημοκρατία».

Πηγή: PPOL.gr

Ο Φράνσις Φουκουγιάμα είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας στην έδρα Μπέρναρντ Λ. Σβαρτς και διευθυντής του προγράμματος Διεθνούς Ανάπτυξης στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Τζον Χόπκινς. Έχει γράψει πολλά άρθρα σχετικά με την πολιτική και οικονομική ανάπτυξη, ενώ ανάμεσα στα έργα του περιλαμβάνεται Το Τέλος της Ιστορίας και ο Τελευταίος Άνθρωπος.

Η δραστηριότητα του Φουκουγιάμα   επηρέασε τον αμερικανικό πολιτικό διάλογο έκτοτε, και τα γραπτά του μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες. Ακολούθησε, 4 χρόνια μετά,  «Η σύγκρουση των πολιτισμών» του Σάμιουελ Χάντινγκτον ο οποίος στο βιβλίο του υποστηρίζει με τη σειρά του την οριστική επικράτηση του δυτικού φιλελεύθερου μοντέλου, και λέει ότι οι συγκρούσεις, πλέον, δεν θα γίνονται μεταξύ πολιτικών καθεστώτων, συστημάτων, κοινωνικών τάξεων ή εθνών αλλά μεταξύ πολιτισμών. Βρισκόμαστε, αρχές του 90, στην περίοδο της κατάρρευσης των κομμουνιστικών καθεστώτων της ανατολικής Ευρώπης, φαίνεται ότι βαδίζουμε προς μια αμερικάνικη μονοκρατορία, ενώ έχουν συντελεστεί σημαντικές αλλαγές στη σφαίρα της οικονομίας και της παραγωγής. Το ΚΚΕ την ίδια περίοδο  συντάσσονταν με τον γνωστό διαφημιστή πίτσας Γκόρμπι και την κυβέρνηση Τζανετάκη…

Αυτά, προς το παρόν, με αφορμή την αφίσα. Για τα ουζερί των Ιωαννίνων ήθελα να γράψω, για το Ξενία που έγινε τσιμέντο, για τον Τσοκάνη που έκλεισε, για τον Κόρακα, τα ναυτάκια, για τα «Χαμένα» και το Ματζάτο, για τα σπίτια που γιάτρευαν τη θλίψη, για τον παππού στην Καλούτσιανη, και για πολλούς φίλους …Κάποια άλλη φορά ίσως.


Bookmark and Share

Advertisements

2 responses to “Η ιστορία δεν τελειώνει ποτέ

  1. Dr.FAM Ιουλίου 12, 2010 στο 07:52

    Αχ, μας ταξίδεψες στις θάλασσες (διορθωση: λίμνες) του «ακίνητου» παρελθόντος (κατά Φουκουγιάμα) , σήμερα 21 χρόνια μ.τ.Ι (μετά τέλους της Ιστορίας)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: