Ερανιστής

Κείμενα, άρθρα και ροές επιλεγμένων ειδήσεων

Η μυθοπλασία στην Ιστορία. Η περίπτωση του Ε. Χομπσμπάουμ.


Αναδημοσίευση από την ιστοσελίδα του Άρδην

Συγγραφέας: Γιώργος Κοντογιώργης

Η μυθοπλασία στην Ιστορία

Η περίπτωση του Ε. Χομπσμπάουμ

1. Το έθνος ως «τεχνητό δημιούργημα του νεότερου κράτους»*

Πίνακας του Giuseppe Pellizza da Volpedo (Volpedo, 28 luglio 1868 – 14 giugno 1907)

Η πρόσφατη συνέντευξη του καθηγητή Έρικ Χομπσμπάουμ στην Ελευθεροτυπία (27.3.95) εγείρει ένα μείζον ζήτημα μεθόδου σχετικά με την προσέγγιση του κοινωνικο-πολιτικού φαινομένου που, εάν δεν είχε πολυσήμαντες επιπτώσεις στο πραγματικό και στην επιστήμη, θα έλεγα απλώς ότι εγγράφεται στην περιοχή της αφελούς, ου μην αλλά και αλαζονικής, γραφικότητας.

Βασική υπόθεση εργασίας του Έρικ Χομπσμπάουμ είναι ότι η έννοια του έθνους και, συνακόλουθα, της εθνικής ταυτότητας «αποτελεί σχετικά σύγχρονο δημι­ούργημα και μια κοινωνική οντότητα μόνο στο βαθμό που παίρνει τη μορφή του σύγχρονου εδαφικά προσδιορισμένου κράτους, δηλαδή του “εθνικού κράτους”». «Όλα τα έθνη είναι σχετικά πρόσφατα και σχετικά τεχνητά δημιουργήματα. Αυτό ισχύει και για το ελληνικό έθνος, που δεν υπήρχε πριν από τον 19ο αιώνα». Η έννοια του «ελληνικού έθνους» δεν αποτελεί, σε τελική ανάλυση, παρά δημιούργημα του νεοελληνικού κράτους-έθνους. Επομένως, τα έθνη που ισχυρίζονται ότι προϋπήρξαν του «κράτους-έθνους έχουν μια ψευδή αντίληψη του ιστορικού παρελθόντος». Το επιχείρημα αυτό αποτελεί καθαρή μυθοπλασία, που από πολλές απόψεις είναι «εξαιρετικά επικίνδυνη».

Το επιχείρημα αυτό του Έρικ Χομπσμπάουμ –και μαζί του ολόκληρης της σύγχρονης ιστορικής επιστήμης, και όχι μόνον– ανάγει σε θεωρητικό αξίωμα και ερμηνευτικό εργαλείο γενικής ισχύος μια περιορισμένη στο χρόνο και στο χώρο έκφανση του κοινωνικού γίγνεσθαι, το νεότερο εθνικό κράτος, επιχειρώντας έτσι μια προσέγγιση της εξέλιξης (του γενικού), βασισμένη στο πρωταρχικό πρότυπο (και μερικό). Πρόκειται για μια προκρούστεια λογική η οποία επιτρέπει στον κοινωνικό ερευνητή να οχυρωθεί πίσω από ένα μέγιστο ψεύδος, ώστε να επιτύχει την αναίρεση, ή την στρέβλωση, του ιστορικού γίγνεσθαι.

Αν και το εγχείρημα αυτό μπορεί να οφείλεται στην άγνοια, ή έστω στην αδυναμία, της επιστήμης να συλλάβει το κοινωνικό φαινόμενο στην ολότητά του, δεν παύει να προκαλεί συχνά σημαντικές παρενέργειες και, μάλιστα, να υπηρετεί κρίσιμες ιδεολογικο-πολιτικές σκοπιμότητες.

Ολόκληρο το άρθρο μπορείτε να το διαβάσετε  ΕΔΩ.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: